ୱେବକାଷ୍ଟିଂର ଭିଡିଓ/ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ର ସହଭାଗୀତା: ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ବଜାୟ ରଖିବାର ଚିନ୍ତା

ୱେବକାଷ୍ଟିଂର ଭିଡିଓ/ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ର ସହଭାଗୀତା: ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ବଜାୟ ରଖିବାର ଚିନ୍ତା
ନୂଆପଡ଼ା -୨୧/୬- ଭାରତ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏକ ପ୍ରେସ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ଜଣାଇଛନ୍ତି ଯେ,ମତଦାନ ଦିନ, ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରର ୱେବକାଷ୍ଟିଂର ଭିଡିଓ କିମ୍ବା ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି। ଯଦିଓ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁରକ୍ଷା ରଖିବାର ଦାବି ସହ ମେଳ ଖାଉଛି, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହାସଲ କରାଯାଉଛି। ଯାହାକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦାବି ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ସାଲିସ କରିପାରେ ଏବଂ ଏହା ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ୧୯୫୦/୫୧ ରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ମାନ୍ୟବର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ। ଫୁଟେଜ୍ ର ସହଭାଗିତା କରିବା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭୋଟରଙ୍କୁ ସହଜରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ, ଭୋଟ ଦେଇଥିବା ଭୋଟର ଏବଂ ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାପ, ଭେଦଭାବ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ରହିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଯଦି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୁଥରେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଭୋଟ ପାଏ, ତେବେ ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସହଜରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ ଯେ କେଉଁ ଭୋଟର ଭୋଟ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ କେଉଁ ମାନେ ଦେଇନାହାଁନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ଏହି ଆଧାରରେ ସେମାନେ ଭୋଟର ମାନଙ୍କୁ ହଇରାଣ କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ କରିପାରିବେ ।
ତେଣୁ, ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀର ଏହି ସ୍ତରୀଭୂତ ଦାବି ତଳେ କ’ଣ ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି ତାହା ବୁଝିବା ଏବଂ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିଚାଳନା ଉପକରଣ ଯାହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଆବଶ୍ୟକତା ନୁହେଁ ତାହା ୪୫ ଦିନ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ନିର୍ବାଚନ ଆବେଦନପତ୍ର (EP) ଦାଖଲ କରିବାର ଧାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ସହ ମଧ୍ୟ ସମାନ। ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣାର ୪୫ ଦିନ ପରେ କୌଣସି ନିର୍ବାଚନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟ ପରେ ଫୁଟେଜ୍ ରଖିବା ଦ୍ଵାରା ଅଣ-ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ମାନେ ବିଷୟବସ୍ତୁର ଅପବ୍ୟବହାର କରି ଭୁଲ ସୂଚନା ଏବଂ ଦୂଷିତ କାହାଣୀ ପ୍ରସାର କରିପାରନ୍ତି। ଯଦି ୪୫ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନ ଆବେଦନପତ୍ର (EP) ଦାଖଲ ହେଲେ, ସି.ସି.ଟିଭି ଫୁଟେଜ୍ ନଷ୍ଟ କରାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସକ୍ଷମ କୋର୍ଟକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଭାରତ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ପାଇଁ ଭୋଟର ମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗୋପନୀୟତା ବଜାୟ ରଖିବା ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ, ଯଦିଓ କିଛି ରାଜନୈତିକ ଦଳ / ଗୋଷ୍ଠୀ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କିମ୍ବା ଭୋଟରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତାକୁ ଅଣଦେଖା କରିବାକୁ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି। ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ବଜାୟ ରଖିବା ବିଚାରଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଅତୀତରେ କେବେବି ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସହିତ ସାଲିସ କରିନାହିଁ ଯାହା ଆଇନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ମାନ୍ୟବର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥନ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି। କିଛି ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ସମସ୍ୟା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:
କ. ଭିଡିଓ ଫୁଟେଜ୍ ସହଭାଗିତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭୋଟ ନ ଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିବା ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ଅଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇପାରେ: କୌଣସି ନିର୍ବାଚନରେ, କିଛି ଭୋଟର ଥାଇପାରନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଭୋଟ ନ ଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି। ଭୋଟ୍ ଦିନର ଭିଡିଓ ଫୁଟେଜ୍ ସହଭାଗିତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଭୋଟରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୋଟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ଭୋଟ୍ ଦେଇ ନଥିବା ଭୋଟରଙ୍କ ପ୍ରୋଫାଇଲିଂ ମଧ୍ୟ ହେଇପାରେ, ଯାହା ପକ୍ଷପାତ, ସେବା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ଧମକ କିମ୍ବା ପ୍ରଲୋଭନର ଆଧାର ହୋଇପାରେ।
ଖ. ପିପୁଲ୍ସ ୟୁନିଅନ ଫର୍ ସିଭିଲ୍ ଲିବର୍ଟିଜ୍ ବନାମ ୟୁନିଅନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ, (୨୦୧୩) ୧୦ ଏସ.ସି.ସି ୧ ରେ, ମାନ୍ୟବର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମତଦାନ ଅଧିକାରରେ ଭୋଟ ନ ଦେବାର ଅଧିକାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭୋଟ ନ ଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୋପନୀୟତାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ରାୟର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଉଦ୍ଧୃତି ନିମ୍ନରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି। ୩୯ ଲୋକ-ପ୍ରତିନିଧିତ୍ବ ଆଇନର ଧାରା ୭୯(ଘ), ନିୟମ ୪୧(୨) ଏବଂ (୩) ଏବଂ ନିୟମର ୪୯-୦ ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ଲୋକ-ପ୍ରତିନିଧିତ୍ବ ଆଇନ ଏବଂ ନିୟମ ଉଭୟ ଅଧୀନରେ ଭୋଟ ନ ଦେବାର ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି। ଏକ ସକାରାତ୍ମକ “ଭୋଟ ନ ଦେବାର ଅଧିକାର” ହେଉଛି ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ଏବଂ ଏହାକୁ “ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର” ପରି ସ୍ୱୀକୃତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଜଣେ ଭୋଟର ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଦେବାରୁ ବିରତ ରହିପାରନ୍ତି କାରଣ ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭୋଟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚନା କରନ୍ତି ନାହିଁ…”
“୫୭. ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗୋପନୀୟତା ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ କୌଣସି ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଭୋଟ ନ ଦେବାର ଅଧିକାର ଦେବା ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। …”
ଗ. ଭିଡିଓଗ୍ରାଫି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଫର୍ମ ୧୭A ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ସମାନ: ମତଦାନ ଦିନର ଭିଡିଓଗ୍ରାଫି ମୂଳତଃ ଭୋଟରମାନେ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାର କ୍ରମ ଏବଂ ଏପରି ଭୋଟରଙ୍କ ଫଟୋ/ପରିଚୟକୁ କଏଦ କରେ। ଏହା ସି.ଇ ନିୟମ, ୧୯୬୧ ର ନିୟମ ୪୯L ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଲାଇଭ୍ ଫର୍ମ ୧୭A (ଭୋଟର ପଞ୍ଜୀକରଣ) ସହିତ ସମାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଭୋଟରମାନେ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାର କ୍ରମ, ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଭୋଟରଙ୍କ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା, ଭୋଟରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପରିଚୟପତ୍ରର ବିବରଣୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଠି ଛାପ/ଦସ୍ତଖତ ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ଥାଏ। ତେଣୁ, ଭିଡିଓଗ୍ରାଫି ଏବଂ ଫର୍ମ ୧୭A ଉଭୟରେ ଏପରି ସୂଚନା ଥାଏ ଯାହା ମତଦାନର ଗୋପନୀୟତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା, କିଏ ଭୋଟ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ କିଏ ଭୋଟ ଦେଇନାହାଁନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ଫର୍ମ ୧୭A ରୁ ଜାଣିହୁଏ। ସି.ଇ ନିୟମ, ୧୯୬୧ ର ନିୟମ ୯୩(୧) ଅନୁଯାୟୀ କେବଳ ଦକ୍ଷ କୋର୍ଟଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଫର୍ମ ୧୭A ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅଛି। ତେଣୁ, ଭିଡିଓ ଫୁଟେଜ୍ କେବଳ ଦକ୍ଷ କୋର୍ଟଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ ସେ ଭିଡିଓ ଫୁଟେଜ୍ ହାସଲକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଗ. ମତଦାନର ଗୋପନୀୟତା ଉଲ୍ଲଂଘନ ଲୋକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ବ ଆଇନ, ୧୯୫୧ ର ଧାରା ୧୨୮ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧ – ଏହି ଧାରା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ୩ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଜରିମାନା କିମ୍ବା ଉଭୟ ଦଣ୍ଡନୀୟ। ତେଣୁ, ଭାରତ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଭୋଟରଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ଏବଂ ମତଦାନର ଗୋପନୀୟତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ, ତେଣୁ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଭିଡିଓ ଫୁଟେଜ୍ ଭୋଟର(ମାନଙ୍କ) ସ୍ପଷ୍ଟ ସମ୍ମତି ବିନା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି, ପ୍ରାର୍ଥୀ କିମ୍ବା ଏନ.ଜି.ଓ କିମ୍ବା କୌଣସି ତୃତୀୟ ପକ୍ଷକୁ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ମତଦାନ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ମୂଳତଃ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିଚାଳନା ଉପକରଣ ଭାବରେ ୱେବକାଷ୍ଟିଂ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ତଥାପି, ନିର୍ବାଚନକୁ ଆପତ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ଦାୟର କରାଯାଇଥିବା ନିର୍ବାଚନ ଆବେଦନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଉପଯୁକ୍ତ କୋର୍ଟ ଅର୍ଥାତ୍ ମାନ୍ୟବର ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟକୁ ଏହା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କାରଣ ନ୍ୟାୟାଳୟ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ